Natuurnieuws: Hitte is niet het probleem, onze reactie wel

Afgelopen week was tropisch. Voor de natuur hoeft dat, zolang er voldoende water beschikbaar is, niet eens direct een ramp te zijn. Wij hebben dat water gelukkig nog. Wat mij veel meer zorgen baart, is de manier waarop wij als samenleving op de hitte reageren.

Dagenlang ging het nergens anders over. Maar waar bestond dat gesprek uit? Airconditioners waren niet aan te slepen en vakantiebestemmingen werden verlegd van Griekenland naar Zweden. Ik heb echter vrijwel niemand horen zeggen dat we iets aan de oorzaak van het probleem moeten doen.

Dat vind ik misschien nog wel het meest verontrustende. We lijken de klimaatverandering te accepteren als een nieuw ongemak waar we ons op moeten aanpassen, in plaats van als een crisis die om ingrijpen vraagt. Ondertussen schuiven de verwachtingen steeds verder op. Temperaturen van 45 graden lijken niet langer ondenkbaar en ook voorspellingen over de snelheid van de zeespiegelstijging blijken keer op keer te voorzichtig. De werkelijkheid haalt de modellen in.

Waarom gebeurt er zo weinig? Omdat we vooral aan onszelf denken. We willen niets inleveren, kijken zelden verder dan de korte termijn en kiezen voor oplossingen die het probleem juist versterken. We koelen onze huizen met extra airco's die meer energie vragen en vliegen naar koelere vakantiebestemmingen, terwijl juist dat gedrag de opwarming verder aanjaagt.

Ook de energietransitie alleen gaat ons niet redden. Natuurlijk zijn zonnepanelen, warmtepompen en elektrische auto's belangrijke stappen. Maar zolang iedere technologische vooruitgang direct wordt gevolgd door méér consumptie, lopen we achter de feiten aan. We besparen energie om vervolgens nog meer energie te gebruiken. Het voelt alsof we onszelf een vrijbrief geven.

Soms denk ik aan de bekende metafoor van de kikker in de pan. Het water wordt langzaam warmer, maar de kikker merkt niet dat hij uiteindelijk wordt gekookt. Ook wij lijken pas in beweging te komen wanneer de situatie onbeheersbaar is geworden.

Die houding zie ik niet alleen bij het klimaat. Kijk naar invasieve soorten zoals de Japanse duizendknoop, Amerikaanse vogelkers, reuzenberenklauw of de halsbandparkiet. Zolang de schade nog overzichtelijk is, vinden we ingrijpen niet nodig. Pas wanneer het probleem explodeert, beginnen jaren van onderzoek, overleg en budgetdiscussies. Tegen die tijd is de schade vaak vele malen groter en de oplossing veel duurder.

Dinsdag zouden we met een bedrijf aan de slag gaan in de kas in Rijsenhout. Met temperaturen die binnen opliepen tot bijna veertig graden was dat onverantwoord. Daarom weken we uit naar landgoed Het Sorghbosch, waar eeuwenoude bomen voor verkoeling zorgden. Daar trokken we ongeveer 50.000 jonge esdoorns met de hand uit en verwijderden we drie grote exemplaren met wortel en al. Het lijkt veel, totdat je beseft dat er nog honderden volgen. Natuurbeheer is geen sprint, maar een project van tientallen jaren.

Woensdag gooide de hitte opnieuw roet in het eten. De meeste deelnemers aan een bedrijvendag meldden zich af. Toch verzamelden we met vier mensen nog zo'n tien kilo klaproos- en ratelaarzaad.

Donderdag konden we de eerste oogst van New Terra binnenhalen: pompoenen, tomaten, perziken, kruisbessen en jostabessen. Dat zijn de momenten waarop je ziet waar je het uiteindelijk voor doet.

Vrijdag was de heetste dag van de week. De Meermond-groep hield het grotendeels voor gezien. We gaven bomen water en telden vlinders. Daarna wachtte mij de kas in Rijsenhout, waar tomaten moesten worden gediefd en onkruid verwijderd. Bij temperaturen rond de 45 graden werkte ik urenlang door. Zeven keer een duik in het water maakte het verrassend goed vol te houden.

De week eindigde met een kennismakingsdag voor mensen met dementie en hun partners. Helaas kwam slechts één echtpaar opdagen. Dat was jammer, maar het veranderde niets aan mijn conclusie over deze week.

Terwijl de thermometer steeds verder oploopt, blijven wij vooral bezig met het bestrijden van de symptomen. We kopen een airco, passen onze vakanties aan en klagen over de hitte. Ondertussen schuiven we de echte oplossingen opnieuw voor ons uit.

Dat is misschien wel de grootste zorg van deze tropische week.

Franke van der Laan  

Stichting MEERGroen

MeerBomen.Nu

Klimaatburgemeester Haarlemmermeer 2021-2026