Natuurontwikkeling tussen herinnering en rust

Als ecoloog en boomliefhebber voelt Franke van der Laan zich sterk verbonden met begraafplaatsen. Het zijn vaak lommerrijke, rustige plekken waar bijzondere bomen groeien. In tegenstelling tot het jachtige stadsleven krijgen bomen hier de kans om 100 tot soms wel 300 jaar oud te worden.

Het karakter en de ecologische waarde van een boom komen meestal pas echt tot hun recht vanaf een leeftijd van circa 40 jaar — een leeftijd die bomen elders zelden bereiken.

Vanuit die fascinatie publiceerde hij eerder het boek ‘Bomen om bij weg te dromen’, met wandel- en fietsroutes langs de circa 3.000 monumentale en bijzondere bomen in de Haarlemmermeer. In dit boek is ook een speciaal hoofdstuk gewijd aan de verborgen parels op begraafplaatsen. (hieronder zicht op kinderhofje begraafplaats Herfstlaan Heemstede)

Naast rust en oude bomen bieden begraafplaatsen nog veel meer ecologische potentie. Vrijwel alle begraafplaatsen zijn opgehoogd met één tot drie meter zandige grond. Dit vormt een ideaal leefgebied voor tal van kruiden die elders steeds meer verdwijnen door overbemesting, pesticiden en frequent machinaal maaien. Bovendien zijn lang niet alle begraafplaatsen volledig benut of strak onderhouden, waardoor er ruimte ontstaat voor natuurontwikkeling.

Deze potentie bleef niet onopgemerkt. De afgelopen periode ontstond een samenwerking met de beheerder van de openbare begraafplaatsen. Deze beheerder zet zich met grote toewijding in voor een inspirerende inrichting van zeven begraafplaatsen, heeft affiniteit met biodiversiteit en ziet — net als Van der Laan — dat deze plekken vaak worden onderschat als waardevolle parken.

De samenwerking begon met experimenten waarbij bloemrijke weides werden aangelegd in plaats van gazons. Inmiddels is dit uitgegroeid tot een breder plan, waarin ook bewoners worden betrokken bij het beheer en activiteiten zoals rondleidingen worden georganiseerd.

Een bijzondere ontwikkeling betreft begraafplaats De Wilgenhof, gelegen op de hoek van de Vijfhuizerweg en de Hoofdvaart. Deze begraafplaats wordt vanwege geluidshinder van de Zwanenburgbaan geleidelijk gesloten, een proces dat naar verwachting zo’n 50 jaar zal duren. In die periode ontstaat er steeds meer ruimte voor circa zes hectare natuur en parkontwikkeling.

Naast natuurbeheer wordt ook gewerkt aan een recyclingproject, waarbij restmaterialen zoals palen, buizen en hout worden hergebruikt voor natuurkunstwerken. Deze krijgen vorm in insectenhotels en nestkasten. In de afgelopen negen maanden zijn onder andere zeven insectenhotels, drie egelkasten, drie bosuilenkasten, drie torenvalkenkasten, twintig vleermuizenkasten en tien mezenkasten geplaatst op de Meerterpen en De Wilgenhof.

Hoewel voedsel vaak voldoende aanwezig is, vormt nestgelegenheid voor veel diersoorten een beperkende factor. De geplaatste kasten dragen hieraan bij en bieden bovendien een extra voordeel: ze helpen bij de bestrijding van de eikenprocessierups. Mezen voeden zich met de rupsen, terwijl vleermuizen de motten eten.

Begraafplaatsen zullen dan ook regelmatig terugkomen in toekomstige blogs.

Naast de werkzaamheden op begraafplaatsen is er ook veel aandacht besteed aan kassen en groentetuinen, waar het zaaien grotendeels op schema ligt. Een aanzienlijk deel van de week ging naar het onderhoud van diverse boomgaarden. Inmiddels beheert de organisatie zo’n dertig grote en kleine boomgaarden, die idealiter jaarlijks worden gesnoeid en voorzien van boomspiegels en bemesting.

Deze werkzaamheden zijn deze week met succes uitgevoerd op het Jansoniushof, met 25 fruitbomen en 80 fruitstruiken, en in het fruitpark aan de Pabstlaan, waar 180 fruitbomen en 900 fruitstruiken staan.

Tekst

Franke van der Laan  

Stichting MEERGroen

MeerBomen.Nu

Klimaatburgemeester Haarlemmermeer 2021-2026