MEERGroen viert vijftien jaar groei, samenwerking en groene daadkracht

Vijftien jaar geleden, op 26 september 2011, werd Stichting MEERGroen officieel opgericht. Aan die oprichting ging een aanloopperiode van ongeveer vijf jaar vanuit Heemtuin De Heimanshof vooraf. Ons jubileum vierden we op zaterdag 5 september met ruim tachtig huidige en voormalige vrijwilligers.

Daarvoor hadden we twee praktische redenen: begin september is de kans op aangenaam buitenweer groter en later in de maand staat onze agenda traditioneel overvol.

De directe aanleiding voor de oprichting van MEERGroen was eigenlijk heel praktisch. De Heimanshof wilde zich vooral richten op de eigen heemtuin, terwijl ik juist de ambitie had om de hele samenleving bij natuur en ecologie te betrekken. De groeiende inzet voor burgerparticipatie leverde in de aanloopfase meerdere prijzen op. In februari 2011 ontvingen we, inclusief cofinanciering, een bedrag van 360.000 euro.

Dat was niet alleen veel geld, maar betekende ook een enorme verantwoordelijkheid en een flinke hoeveelheid werk. Het bestuur van De Heimanshof wilde die verantwoordelijkheid niet op zich nemen. Omdat in Nederland een juridische entiteit met een inschrijving bij de Kamer van Koophandel nodig is om zo’n bedrag te kunnen ontvangen, besloten we een zelfstandige stichting op te richten.

We stelden een stevig bestuur samen met vertegenwoordigers uit de politiek, het bedrijfsleven, de wetenschap en maatschappelijke organisaties. Op 26 september 2011 was Stichting MEERGroen officieel een feit. Tegelijkertijd namen we ongeveer veertig hectare aan reeds bestaande projecten buiten de heemtuin over, samen met de vrijwilligers die daar al actief waren.

Tot 2019 bleef De Heimanshof onze belangrijkste uitvalsbasis. Inmiddels is MEERGroen uitgegroeid tot een organisatie die 75 projecten op ongeveer 450 hectare in de regio in medebeheer heeft. Jaarlijks zetten zo’n 1.500 verschillende mensen zich via vijf uitvalsbases voor onze activiteiten in.

Ongeveer 150 mensen vormen de vaste kern. Twintig van hen kunnen zelfstandig werkzaamheden uitvoeren en groepen begeleiden. Het grootste deel van de deelnemers helpt echter op incidentele basis. Dat past bij de vluchtigheid en flexibiliteit van deze tijd. Mensen sluiten bijvoorbeeld aan tijdens NLdoet, de Nationale Natuurwerkdag, een maatschappelijke stage of een reclasseringstraject. Ook steeds meer bedrijven komen bij ons voor een teambuildingsdag of om hun maatschappelijk-verantwoord-ondernemenprogramma concreet in te vullen.

Dat model werkt behoorlijk goed. Met alleen 150 vaste vrijwilligers kunnen we immers onmogelijk het hele jaar door 450 hectare beheren. Een deel van het werk, vooral op de bloemenweiden, voeren we daarom machinaal uit. Tractoren worden onder meer gebruikt voor het frezen van grond en voor het maaien en afvoeren van jaarlijks ongeveer honderd ton hooi.

Bedrijven die met groepen van vijf, tien, dertig en soms zelfs vijftig tot tachtig medewerkers komen, zetten we vooral in op plaatsen waar een flinke inhaalslag nodig is. Zo lukt het om steeds meer terreinen op orde te krijgen. Alles bij elkaar verzetten onze deelnemers jaarlijks ongeveer achtduizend mensdagen werk.

Het werkgebied bestaat inmiddels uit drie kassen, zes moestuinen, dertig boomgaarden en voedselbossen en bijna 25 hectare bloemenweiden. Daarnaast beheren we wijkparken, natuurspeelplaatsen, recreatiegebieden, bossen en landgoederen.

De ontwikkeling van MEERGroen verliep niet geleidelijk, maar met sprongen. In de afgelopen vijftien jaar waren er ook verschillende bestuurswisselingen. Dat kwam deels doordat bestuurders zich vaak sterk richtten op bestaande overheidsregels en procedures, terwijl onze missie juist voortkomt uit de overtuiging dat de huidige regels en economische cultuur de natuur te vaak ondergeschikt maken aan voortdurende groei.

Met MEERGroen wil ik niet langs de zijlijn blijven protesteren of klagen. Ik wil in de praktijk laten zien hoe het anders en beter kan: samen, positief en binnen de grenzen van wat het ecosysteem aankan. Dat evenwicht is volgens mij al tientallen jaren zoek. De gevolgen daarvan zien we terug in klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en tal van andere ecologische en maatschappelijke problemen.

De bezorgdheid hierover wordt inmiddels breed gedeeld. Toch blijft de praktische invulling naar mijn mening nog te vaak steken in mooie woorden en schijnoplossingen. Grote woningbouwopgaven en de energietransitie zijn voorbeelden waarbij ecologische en sociale gevolgen soms onvoldoende worden meegewogen.

Daarom zoeken we juist de samenwerking met gevestigde organisaties. Ik noem dat weleens: aanhaken bij tien procent vergroening en vervolgens helpen om daar twintig, veertig of uiteindelijk tachtig procent van te maken. Met alleen protest en een handvol vrijwilligers kunnen we de noodzakelijke omslag niet realiseren. Overheden en grote bedrijven moeten ecologische en sociale uitgangspunten uiteindelijk algemeen toepasbaar en verbindend maken. Daarvoor moet je wel een deskundige en gerespecteerde gesprekspartner zijn.

Sinds 2020 lukt het steeds beter om die positie in te nemen. In dat jaar omarmde Urgenda ons Haarlemmermeerse model voor het weggeven van bomen. Daarmee kreeg het klimaatbeleid niet alleen een ecologische, maar ook een sociale en praktische invulling. Uit die samenwerking ontstond Meer Bomen Nu.

De campagne is in 2026 in zeven of acht landen op gang gekomen. In Nederland is zij inmiddels volledig operationeel, met ongeveer 45.000 deelnemers. Alle provincies, een ministerie en circa vijftig gemeenten ondersteunen de aanpak.

Voor mij is Meer Bomen Nu het duidelijkste voorbeeld van hoe we zorgen over het klimaat kunnen omzetten in positieve energie en concreet handelen. In plaats van jonge bomen en struiken te vernietigen op plekken waar ze ongewenst staan, oogsten we ze en geven we ze elders een nieuwe bestemming.

We werken er hard aan om deze aanpak verder over Europa en uiteindelijk mogelijk over de hele wereld te verspreiden. Alleen in Nederland bomen redden en herplanten is immers niet voldoende. Om werkelijk verschil te maken, moet het model internationaal worden toegepast. Daarvoor zijn meer invloedrijke partners nodig die zich achter de campagne willen scharen.

Op zaterdag 5 september vierden we ons vijftienjarig bestaan met ruim tachtig voormalige en huidige vrijwilligers. Het werd een gevarieerde dag waarop ontmoeting, gezelligheid en praktisch natuurwerk samenkwamen. We zaaiden een bloemenweide in, bakten gezamenlijk pizza’s en iedereen ontving een speciaal jubileum-T-shirt.

Op 22 januari staan we opnieuw bij het jubileum stil. Dan doen we dat samen met institutionele partners, opdrachtgevers en bedrijven waarmee we samenwerken. Tijdens een conferentie willen we niet alleen terugkijken op de afgelopen vijftien jaar, maar vooral vooruitkijken. We hopen ideeën, contacten en nieuwe energie te verzamelen waarmee we nog meer vaart achter onze missie kunnen zetten.

Ook buiten de jubileumviering ging het gewone werk vanzelfsprekend door. We oogstten en verkochten opnieuw grote hoeveelheden groenten en fruit. Inmiddels zijn we dit jaar de grens van elf ton gepasseerd.

Nieuw in de oogst waren deze week pastinaken en kwetsen. Ook de productie van verschillende koolsoorten begon goed op gang te komen. Samen met The Fig Tree startten we op de jubileumdag bovendien met het maken van fruitsap van onze overvloed aan druiven, appels en peren. Zelfs komkommers kregen daarin een bestemming. Zo proberen we te voorkomen dat voedsel verloren gaat en zoeken we steeds naar creatieve manieren om overschotten te verwerken.

Deze week sloten we ook een driejarige samenwerkingsovereenkomst met het Taiwanese bedrijf Mean Well. Het bedrijf neemt binnen een jaar zijn Europese vestiging in gebruik, op een steenworp afstand van de buurttuin in Lincolnpark.

Tijdens de ondertekening presenteerden we onze missie en werkwijze aan de medewerkers. Daarmee legden we meteen de basis voor een eerste gezamenlijke werkdag, die volgende week plaatsvindt. Voor ons is dit precies het soort samenwerking waarmee bedrijven hun maatschappelijke betrokkenheid zichtbaar en praktisch kunnen maken.

Ook waren we aanwezig bij de feestelijke overdracht van Tudorpark. Deze wijk werd in vijftien jaar tijd gebouwd en werd nu door de projectontwikkelaar officieel in beheer overgedragen aan de gemeente. Tudorpark is een zusterwijk van Lincolnpark en de bijbehorende markt bood ons een mooie gelegenheid om met bewoners uit de omgeving in contact te komen.

Dat deden we op onze vertrouwde manier: met een informatiekraam, een proef- en verkoopstand met groenten en een activiteit rond het maken van insectenhotels. Samen bouwden we een groot insectenhotel dat een plaats in de wijk krijgt. Bezoekers konden daarnaast een kleiner exemplaar maken voor hun eigen tuin.

Na vijftien jaar kijk ik met trots terug op wat we samen hebben opgebouwd. Tegelijkertijd voelt dit jubileum allerminst als een eindpunt. De klimaat- en biodiversiteitsproblemen zijn groot en vragen om veel meer samenwerking en daadkracht. Juist daarom willen we doorgaan: niet alleen door te vertellen wat er misgaat, maar vooral door iedere dag opnieuw te laten zien wat er wél mogelijk is.

Franke van der Laan

Stichting MEERGroen

Meer Bomen Nu

Klimaatburgemeester Haarlemmermeer 2021–2026