MeerBomen.Nu Hoofddorp verovert Europa

Naast al het werk dat in en rond de Haarlemmermeer wordt verricht, inmiddels op zo’n 450 hectare, groeit het Haarlemmermeerse Boomweggeefmodel stormenderhand uit tot een nationaal en zelfs Europees initiatief. Onder de naam MeerBomen.Nu – en inmiddels ook VitesPlusdArbres.fr – ontwikkelt het project zich tot een belangrijke bouwsteen in de transitie naar een samenleving in balans met het ecosysteem.

Franke van der Laan:

Dankzij de ondersteuning van Urgenda is MeerBomen.Nu uitgegroeid tot een speerpuntproject. Het realiseren van een samenleving die binnen de draagkracht van de aarde blijft, is immers geen lokaal vraagstuk. Dat moet nationaal, Europees en uiteindelijk mondiaal worden aangepakt. Hoe urgent dat is, blijkt uit de wereldwijde politieke verrechtsing, met figuren als Poetin en Trump als extreme exponenten.

Hoewel het waardevol is dat honderdduizenden mensen fietsen, vegetarisch eten, afval scheiden of een buurtpark of tuin starten, is dat als tegenkracht tegen verspilling en ecologische schade helaas onvoldoende. Voor een echte omslag is het niet nodig dat iedereen meedoet – dat is onhaalbaar. Het mobiliseren van 3 tot 5 procent van de bevolking is wél realistisch. Vijf procent van 18 miljoen Nederlanders betekent 900.000 mensen; wereldwijd gaat het dan om zo’n 500 miljoen mensen. Dat vormt een maatschappelijke factor van betekenis.

Om al die neuzen dezelfde kant op te krijgen, is een onderwerp nodig dat aanspreekt en overal toepasbaar is. Er spelen momenteel tientallen ecologische crises – van plasticvervuiling en pesticiden tot biodiversiteitsverlies en overbevissing – maar klimaatverandering is de meest bekende en voelbare. Die wordt veroorzaakt door een teveel aan CO₂ in de atmosfeer, omdat de natuur onze uitstoot niet meer kan opnemen.

Het dominante klimaatverhaal draait grotendeels om de energietransitie: zonnepanelen, kernenergie en elektrische auto’s, vaak met het idee dat economische groei oneindig kan doorgaan. Dat model is gedoemd te mislukken. Klimaatverandering is al zo’n vijftig jaar gaande. Om die verloren tijd in te halen, is een manier nodig om CO₂ actief uit de lucht vast te leggen, én extra tijd te winnen voor een culturele omslag: het besef dat het anders én leuker kan.

Die tijdspanne van 50 tot 100 jaar sluit precies aan bij de potentiële levensduur van bomen. Daarom is het MeerBomen-model ontwikkeld als praktisch denk- en doe-model voor onze kantoorsamenleving, waarin samenwerken mét de natuur centraal staat. In plaats van dure boompjes te kopen – vaak gekweekt met kunstmest en bestrijdingsmiddelen – wordt gebruikgemaakt van de enorme productiviteit van de natuur zelf.

Dat gebeurt op twee manieren:

1. Zaailingen redden en weggevenOp de circa 500.000 hectare bos en park in Nederland kiemen jaarlijks naar schatting 5 miljard zaailingen (gemiddeld één per vierkante meter). Maar liefst 99,9 procent daarvan sterft door onderlinge concurrentie of maaibeheer. Deze zaailingen, van 50 tot 100 gram per stuk en afkomstig van zo’n 150 boomsoorten, kunnen met toestemming van de eigenaar eenvoudig worden geraapt. Inmiddels worden er jaarlijks ongeveer een half miljoen zaailingen gered. Met voldoende vrijwilligers en medestanders zouden dat er ook 10 of zelfs 100 miljoen kunnen zijn. Het netwerk telt nu circa 40.000 vrijwilligers. Omdat zowel de zaailingen als het werk gratis zijn, worden de boompjes kosteloos weggegeven aan iedereen die ze de ruimte kan bieden om groot te worden – simpelweg om te laten zien dat het kan.

2. Exponentiële groei en CO₂-opslagEen zaailing van 50 tot 100 gram kan in tien jaar uitgroeien tot een boom van 400 tot 1.000 kilo. Dat is de veerkracht van de natuur. Voor elke kilo biomassa is ongeveer twee kilo CO₂ nodig. Eén boom kan zo in 50 tot 100 jaar tijd 2.000 kilo CO₂ of meer vastleggen.

Internationalisering

De klimaatcrisis wordt niet opgelost in de Haarlemmermeer of zelfs in Nederland alleen. Het MeerBomen-model is echter overal toepasbaar. Om de klimaatcrisis echt af te remmen, is wereldwijd ongeveer 30 miljoen km² extra bos nodig. Niet als vervanging van de energietransitie, maar als aanvullend model om kostbare tijd terug te winnen.

Daarom wordt het model actief gedeeld met internationale partners. De Europese Unie heeft als doel 3 miljard bomen te planten, maar worstelt met de uitvoering. Ook het World Economic Forum streeft naar het planten van 1.000 miljard bomen wereldwijd. Veel initiatieven beginnen met gekochte en gekweekte boompjes, terwijl gebruikmaken van bestaande zaailingen – vaak al 5 tot 10 jaar oud – een enorme tijdwinst oplevert. Organisaties als Trees4All, Justdiggit en Life Terra zouden hier eveneens voordeel uit kunnen halen.

Afgelopen week was het MeerBomen-team in Frankrijk, waar inmiddels 700 vrijwilligers actief zijn in 25 projecten. Samen met de Eco Restoration Community (ERC), actief in 50 landen, werden nieuwe samenwerkingen verkend. In de Dordogne werkten vrijwilligers uit onder meer Frankrijk, Ierland, Spanje, Italië, Nederland, Zwitserland en de Verenigde Staten samen. In één tot twee dagen werden daar 2.500 boompjes gered en 1.500 geplant. De overige 1.000 boompjes werden uitgedeeld aan boeren en gemeenten, met persaandacht om het initiatief verder bekend te maken.

Het was opnieuw een mooie en uiterst productieve week.

Franke van der Laan

Stichting MEERGroen/MeerBomen.Nu

Klimaatburgemeester Haarlemmermeer 2021–2025