Kwetsen en gekwetst worden: Wie alles neemt, laat niets over

Veel mensen kennen kwetsen niet. Het zijn donkerblauwe, vaak licht bedauwde najaarspruimen die in september en oktober rijpen. Daarmee verschillen ze van zomerpruimen zoals Opal en Reine Victoria, die doorgaans al in juli geoogst kunnen worden.

Bij MEERGroen zijn we dol op dit soort vruchten. Wij werken al jaren volgens het ‘smikkelconcept’. In de afgelopen twintig jaar hebben we ongeveer dertig boomgaarden aangelegd, vrijwel allemaal gevuld met zacht fruit, hard fruit en noten. Zo valt er vanaf april en mei, wanneer de eerste rode bessen rijpen, tot ver in november iets te oogsten. Aan het einde van het seizoen zijn er bijvoorbeeld nog sterappels, walnoten en kweeperen.

Zowel zomerpruimen als kwetsen passen uitstekend in dat concept. De bomen zijn vaak bijzonder productief en kunnen jaarlijks tussen de 50 en 100 kilo pruimen opleveren. Daarnaast planten we onder meer kruisbessen, zwarte bessen, jostabessen, frambozen, Japanse wijnbessen, appels, peren, moerbeien, walnoten, mispels en kweeperen.

Bramen gebruiken we minder vaak, omdat ze sterk kunnen woekeren en bovendien op veel plaatsen in de natuur voorkomen. Voor onze eigen behoefte beschikken we over ongeveer dertig bramenstruiken. Momenteel experimenteren we ook met druiven, kiwi’s, kiwibessen en vijgen.

Het idee achter onze boomgaarden is eenvoudig. Vrijwel iedereen geniet van bloeiende fruitbomen. Wanneer na de bloesem ook fruit verschijnt, zou dat mensen kunnen uitnodigen om gezamenlijk voor de bomen en struiken te zorgen. Vervolgens kan ook de oogst worden gedeeld.

Ik stel me daarbij gezellige buurtactiviteiten voor, zoals vlaaidagen en gezamenlijke dagen waarop we appelmoes of appeltaarten maken. Een boomgaard kan op die manier niet alleen voedsel opleveren, maar ook mensen bij elkaar brengen.

Helaas blijkt die gedachte in de praktijk steeds moeilijker vol te houden.

In de fruittuin aan de Pabstlaan stonden zeven kwetsenbomen. Iedere boom droeg naar schatting tussen de 50 en 80 kilo pruimen. Kwetsen worden niet allemaal tegelijk rijp. Normaal gesproken loop je gedurende ongeveer acht weken iedere week langs de bomen om de rijpe exemplaren te plukken of uit de takken te schudden. Zo kun je wekenlang van de oogst genieten en blijft er voldoende over om met anderen te delen.

Vorige week zagen we dat de eerste vruchten bijna rijp waren. Daarom wilden we deze week aan de eerste pluk beginnen. Bij aankomst wachtte ons echter een onaangename verrassing: alle bomen waren leeggehaald.

Van de ruim 400 kilo kwetsen was op dat moment naar schatting slechts 40 kilo enigszins rijp. De rest was nog groen en nauwelijks eetbaar. Toch had iemand kennelijk besloten alles mee te nemen, zonder iets voor anderen achter te laten.

Dat raakte mij. Niet alleen omdat honderden kilo’s fruit verloren zijn gegaan, maar vooral omdat hiermee het gezamenlijke karakter van de boomgaard wordt aangetast. De bomen zijn geplant om veel mensen gedurende meerdere weken van de oogst te laten genieten. Wanneer één persoon alles voortijdig weghaalt, blijft er voor de buurt niets over.

Het was bovendien niet de eerste keer. In het voorjaar werden ook kruisbessen en zwarte bessen geplukt voordat ze rijp waren. Ook toen bleef er niets achter voor andere bezoekers.

Op zulke momenten vraag ik me moedeloos af waarvoor we het allemaal doen. Moeten we dan maar stoppen met het planten van fruitbomen en bessenstruiken? Natuurlijk wil ik dat niet. Daarmee zouden we juist de mensen tekortdoen die wél zorgvuldig met de boomgaarden omgaan. Maar ik kan niet ontkennen dat dit gedrag kwetsend en bijzonder demotiverend is.

De verdwenen kwetsen vormden niet de enige tegenvaller van deze week. De ontdekking dat het water waarmee we de buurttuin in Lincolnpark bevloeiden te zout is, dreunde nog dagenlang na.

We zijn onmiddellijk gestopt met water geven. Gelukkig begon het deze week te regenen, waardoor de natuur zelf een deel van het probleem kan aanpakken. Toch verwachten we dat het ongeveer een halfjaar duurt voordat het zout door voldoende regen tot buiten het bereik van de boomwortels is gespoeld. Tot die tijd heeft het weinig zin om nieuwe bomen en struiken te planten, omdat hun overlevingskansen te klein zijn.

Deze week ontdekten we dat ook de tuin van restaurant Den Burgh met hetzelfde zoutprobleem kampt. De tuin daar is ongeveer 400 vierkante meter groot en kan eventueel met drinkwater worden bevloeid. Voor een terrein van circa 10.000 vierkante meter, zoals de buurttuin in Lincolnpark, is dat financieel en praktisch geen realistische oplossing.

Daarom onderzoeken we nu een combinatie van maatregelen. Met druppelirrigatie kunnen we veel gerichter en zuiniger water geven. Daarnaast willen we bekijken of de opslagcapaciteit voor regenwater kan worden vergroot. Alleen in echte noodsituaties zou dan een beperkte hoeveelheid drinkwater nodig zijn.

Gelukkig was het deze week niet uitsluitend kommer en kwel. We hebben ook bijzondere en hoopgevende dingen meegemaakt. Zo oogstten we ongeveer 2.000 kilo reuzenpompoenen, afkomstig van slechts vijf planten. Het blijft indrukwekkend om te zien hoeveel voedsel een klein aantal gezonde planten onder gunstige omstandigheden kan voortbrengen.

Ook hadden we een plezierige werkdag op Landgoed Groenendaal. Daar gingen we samen met een organisatie van duurzame ondernemers aan de slag in de omgeving van de Belvedère-uitzichttoren, die momenteel wordt gebouwd. Rond deze toren willen we een aantrekkelijk en monumentaal bos van de toekomst laten ontstaan.

Zo werd het uiteindelijk een week van uitersten. We werden geconfronteerd met verdwenen fruit en de langdurige gevolgen van te zout gietwater. Tegelijkertijd konden we genieten van een uitzonderlijke pompoenoogst en van mensen die zich wél gezamenlijk inzetten voor een groenere toekomst.

Juist die positieve samenwerking geeft mij de motivatie om door te gaan. Want hoe teleurstellend sommige gebeurtenissen ook zijn, de natuur en de vele betrokken vrijwilligers verdienen het niet dat we de moed opgeven.

Franke van der Laan

Stichting MEERGroen

MeerBomen.Nu

Klimaatburgemeester Haarlemmermeer 2021–2026